Bir Zamanlar IRC Vardı: NumberOne’dan bLanX’e, İnternetin Unutulmayan Yılları

2000’li yılların başında internete bağlanmak, bugünkü gibi farkına bile varmadan yaptığımız bir şey değildi. Modemin bağlantı sesi, bilgisayarın açılmasını beklemek, mIRC penceresindeki kanal listeleri ve ekranın bir köşesinde yanıp sönen mesajlar… İnternetin daha yavaş ama insanların birbirini tanımaya daha fazla zaman ayırdığı yıllardı.

Birçoğumuz birbirimizin gerçek adını bilmezdik. Rumuzlarımız vardı. Kimi zaman yıllarca aynı insanlarla konuşur, birlikte kanallar yönetir, sorun çözer, oyun oynar ve müzik dinlerdik.

Benim o dünyadaki adım NumberOne idi.

Bugün geriye dönüp baktığımda, o yılların yalnızca bir sohbet geçmişinden ibaret olmadığını görüyorum. IRC benim için aynı zamanda sistem yönetimini, ekip çalışmasını, yazılımı ve otomasyonu öğrendiğim bir ortamdı. O dönemden kalan bazı kayıtların hâlâ internette bulunması ise bu hikâyeyi yalnızca hafızama değil, gerçek belgelere de dayandırmamı sağlıyor.

NumberOne ve E-Kolay.Net yılları

İnternetle ilişkim 1999–2000 dönemine uzanıyor. 2010 yılında kendi blogumda da bilişimle 1999’dan beri ilgilendiğimi yazmıştım.

IRC yönetimiyle tanışmam ise 2004 yılında E-Kolay.Net ortamında oldu. 12 Şubat 2007 tarihli röportajımda da anlattığım gibi, bir arkadaşımın davetiyle bu dünyaya girdim ve zaman içinde yönetim çalışmalarının içinde yer aldım.

E-Kolay.Net, o yılların bilinen internet markalarından biriydi. IRC tarafında ise farklı kanalları, kullanıcıları, teknik sorumluları ve yardım ekipleriyle kendine özgü bir topluluğu vardı.

Benim için NumberOne rumuzu da burada daha fazla anlam kazandı.

Bir sohbet sunucusunun düzenli çalışması yalnızca bağlantıların açık tutulmasına bağlı değildi. Kullanıcıların karşılaştığı sorunlar, kanal yönetimi, yetkilendirme, güvenlik, ekip içi iletişim ve teknik aksaklıklar da günlük işlerin parçasıydı.

O yıllarda verdiğim bir röportajda kurumsal bir yönetim anlayışının öneminden, ekip seçerken yalnızca teknik bilgiye değil karaktere ve tecrübeye de dikkat etmek gerektiğinden söz etmiştim.

Bugün aynı düşünceye farklı araçlarla devam ediyorum. Bir sistemin iyi çalışması kadar, sürdürülebilir ve anlaşılabilir olması da önemli.

2007: NumberOne’un arşivlerde kalan izi

30 Nisan 2007 tarihli IRCForumları kaydında E-Kolay.Net sunucusunun yönetim bilgileri yer alıyor. O listede NumberOne rumuzu iki ayrı sorumlulukla geçiyor: Sunucu Teknik Sorumlusu ve Help Founder.

Bu kayıt benim için değerli. Çünkü yıllar önce yaptığımız çalışmaların izleri bugün hâlâ görülebiliyor.

Aynı forum başlığında kullanıcıların olumlu yorumları da eleştirileri de bulunuyor. Bazıları sunucunun kurumsal yapısını ve yönetimini beğenirken bazıları eski hareketliliğin azaldığını veya bot kullanımını eleştiriyor.

Bu yorumların tamamı o dönemin parçası. IRC sunucuları yalnızca teknik sistemler değildi; farklı beklentileri olan insanların bir araya geldiği canlı topluluklardı.

12 Şubat 2007 tarihli Numberone röportajı da o günlerde yönetim, ekip seçimi, kullanıcı desteği ve Helper eğitimi konularına nasıl baktığımı gösteriyor. Röportajın yıllar sonra başka bir blogda yeniden yayımlanmış olması, ilk yayımlanma tarihini değiştirmiyor.

Help kültürü: Komut bilmekten daha fazlası

IRC’de yardım kanalları önemli bir yere sahipti. Bir kullanıcının bağlantı sorunu yaşaması, kanal komutlarını bilmemesi veya servislerle ilgili yardıma ihtiyaç duyması oldukça olağandı.

Helper ekiplerinin görevi yalnızca doğru komutu söylemek değildi. Sorunu anlamak, sabırlı olmak, doğru yönlendirmek ve gerektiğinde teknik ekibe aktarmak gerekiyordu.

Ben de o yıllarda Helper eğitimi ve ekip yapısına önem veriyordum. Teknik bilgi öğrenilebilirdi; fakat sorumluluk almak, insanlarla doğru iletişim kurmak ve güvenilir olmak ayrıca değerliydi.

Bu yaklaşımın başkalarının hafızasında iz bırakmış olması da ilginç.

2019 yılında IRCForumları’nda geçmişini anlatan SimHa isimli kullanıcı, Numberone’un kendisini IRC Help alanına yönlendirdiğini hatırlıyor. Aradan uzun yıllar geçtikten sonra böyle bir hatıranın paylaşılması, o dönemdeki insan ilişkilerinin ne kadar kalıcı olabildiğini gösteriyor.

Oyun kanalları, botlar ve scriptlerle geçen saatler

IRC’nin teknik dünyası sohbet pencerelerinin çok ötesindeydi.

mIRC, script desteği sayesinde kullanıcıların farklı işlevler geliştirebildiği bir istemciydi. Otomatik yanıtlar, kanal koruma sistemleri, oyun botları, kullanıcı komutları ve çeşitli servislerle çok sayıda işlem otomatikleştirilebiliyordu.

Sohbet ve oyun kanalları bu dünyanın sosyal tarafını oluşturuyordu. Botlar belirli komutlara yanıt verir, oyunları yönetir veya kanallarda farklı etkileşimler sağlardı.

Teknik tarafta ise bir komutun hangi durumda çalışacağını, hangi kullanıcıların yetkili olacağını ve hatalı bir işlem karşısında sistemin nasıl davranacağını düşünmek gerekiyordu.

Bugün otomasyon geliştirirken karşılaştığım pek çok temel soru o yıllarda da vardı.

Bir işlemi otomatikleştirmek kolay görünebilir. Asıl mesele, onun doğru zamanda, doğru koşullarda ve beklenen şekilde çalışmasını sağlamaktır.

MyNet yılları ve bLanX

E-Kolay.Net sonrasında MyNet de IRC geçmişimin önemli duraklarından biri oldu.

10 Ağustos 2010 tarihli kişisel blog kaydımda hem E-Kolay.Net hem de Mynet A.Ş. IRC servislerinde Root Adminlik yaptığımı yazmıştım.

MyNet dönemini hatırladığımda öne çıkan rumuzlardan biri bLanX.

Kendi geçmiş anlatımımda MyNet’te bLanX rumuzunu kullandığım ve NumberOne adıyla ekip oluşturduğum dönem de bulunuyor.

Eski IRCForumları nostalji paylaşımlarında bLanX rumuzuna MyNet geçmişi içinde rastlamak mümkün. Bununla birlikte bugün erişilebilen bağımsız arşiv kayıtları, bLanX ile Murat Batuhan’ın aynı kişi olduğunu tek başına kesinleştirmiyor. Bu nedenle bu kısmı kişisel hatıratım olarak kayda geçiriyorum.

O yıllarda bir insanın birden fazla sunucuda farklı rumuzlarla tanınması olağandı. Bazen bir sunucudaki geçmişiniz başka bir sunucuya taşınır, bazen de yeni bir ekiple farklı bir başlangıç yapardınız.

MyNet dönemi benim için IRC’nin farklı bir ortamını ve topluluk yapısını tanıma fırsatıydı.

Müzik kanalları ve internet radyoları

IRC’nin unutulmaması gereken taraflarından biri de müzikti.

Winamp’ın masaüstünde açık olduğu, MP3 arşivlerinin CD’lere yazıldığı, internet radyolarının dinlendiği bir dönemden söz ediyoruz.

Sohbet, oyun ve müzik kanalları aynı sunucu üzerinde birbirinden farklı topluluklar oluşturabiliyordu. Bir yanda teknik sorunlar çözülürken başka bir kanalda müzik yayını konuşuluyor veya oyun oynanıyordu.

Bu çeşitlilik IRC’nin neden yalnızca bir mesajlaşma teknolojisi olarak hatırlanamayacağını açıklıyor.

İnsanlar orada zaman geçiriyor, öğreniyor, eğleniyor ve bazen yıllarca süren arkadaşlıklar kuruyordu.

Eski forumlarda kalan dijital izler

2010 yılında kişisel blogumda kendimi tanıtırken internet dünyasında Numberone rumuzuyla tanındığımı yazmış ve yazıyı Murat Batuhan imzasıyla tamamlamıştım.

Bugün bu küçük kayıt, NumberOne rumuzuyla gerçek adım arasındaki bağlantıyı gösteren önemli bir belge.

2022 yılında IRCForumları’ndaki “Unutulmayanlar” başlığında ise eski IRC sunucuları ve onlarla hatırlanan isimler sıralanırken E-Kolay.Net ile NumberOne birlikte anılıyor.

Bir rumuzun yıllar sonra başka insanların hafızasında hâlâ aynı sunucuyla birlikte yer alması benim için anlamlı.

Eski internetin büyük bölümü bugün kaybolmuş durumda. Kapanan siteler, silinen forumlar, artık erişilemeyen sunucular ve saklanmamış sohbet kayıtları var.

Fakat bazen küçük bir forum mesajı, eski bir röportaj veya yıllar önce yazılmış kişisel bir blog yazısı, unutulduğunu sandığımız bir dönemin kapısını yeniden açıyor.

IRC’den bugüne kalanlar

Bugün ilgi alanlarım arasında Linux, sistem yönetimi, yazılım, veri ve otomasyon bulunuyor.

Kullandığım teknolojiler değişmiş olsa da çalışma alışkanlıklarımın bir bölümünün IRC yıllarında şekillendiğini düşünüyorum.

Bir sistemin nasıl çalıştığını merak etmek, sorun çıktığında sebebini araştırmak, otomasyonu kontrollü geliştirmek ve insanlarla birlikte çalışmayı öğrenmek…

Bunların hepsi o dönemden bugüne taşıdığım deneyimler.

IRC benim için yalnızca internette sohbet ettiğim bir yer değildi. Teknik olarak geliştiğim, sorumluluk aldığım, farklı insanlarla çalıştığım ve birçok şeyi deneyerek öğrendiğim bir dönemdi.

Bugün NumberOne adını eski bir forum kaydında gördüğümde yalnızca bir rumuz görmüyorum.

O yıllarda öğrendiklerimi, birlikte çalıştığım insanları ve teknolojiye duyduğum merakın nerelerden geçtiğini hatırlıyorum.

Sunucular kapanabilir. Kanallar sessizleşebilir. Bir zamanların kalabalık kullanıcı listeleri bugün boş olabilir.

Ama öğrenilenler kalıyor.

NumberOne benim için geçmişte kullandığım bir isimden daha fazlası. İnternetle başlayan ve bugün hâlâ devam eden teknik yolculuğumun bir parçası.

Murat Batuhan · Dijital Hatırat